Το Punk rock είναι μουσικό είδος που ξεκίνησε στις Ηνωμένες Πολιτείες τη δεκαετία του 1960, αρχικά από τη Νέα Υόρκη, και έγινε γνωστό στα μέσα της δεκαετίας του 1970. Οι ρίζες του βρίσκονται στο garage rock, σε μουσικούς όπως η Patti Smith και συγκροτήματα όπως οι MC5, Stooges, Ramones, New York Dolls και Dead Kennedys.
Μετά τα μέσα της δεκαετίας του 1970 εισάχθηκε στην Αγγλία και έγινε δημοφιλές από συγκροτήματα όπως οι Sex Pistols, οι Clash και οι Crass, ως μουσική του λευκού απορριπτόμενου νέου και μέρος ενός κινήματος πολιτικής και κοινωνικής καταγγελίας και αμφισβήτησης του κατεστημένου.
Ήχος και φιλοσοφία
Παίζεται συνήθως με κιθάρα, μπάσο και τύμπανα, σπάνια με πιάνο ή άλλα όργανα, και οργισμένα φωνητικά. Είναι υποκατηγορία του rock, προερχόμενη από το garage rock: μουσική απλή, με έμφαση στις απλές ρυθμικές δομές, την ταχύτητα και την ενέργεια, με στίχους που συνήθως θίγουν κοινωνικά, πολιτικά ή προσωπικά θέματα, συχνά οργισμένους ή χλευαστικούς.
Οι συνθέσεις ήταν συνήθως σύντομες (αρκετές φορές κάτω από δύο λεπτά), σε αντίθεση με τις επικές συνθέσεις του progressive και του κλασικού ροκ, ενώ ο ρυθμός κοφτός και νευρικός, σε αντίθεση με τη μελωδική και χορευτική disco που κυριαρχούσε εκείνη την εποχή. Πολλοί από τους πανκ μουσικούς αρχικά αρνούνταν να παίξουν κάτι παραπάνω από μερικές κοφτές συγχορδίες, θέλοντας να αντιταχθούν στο τεχνικό παίξιμο που αποθεώθηκε από τους μουσικούς του κλασικού ροκ· άλλοι ήταν ερασιτέχνες, με ελάχιστη τεχνική, που όμως ταίριαξαν με τη φιλοσοφία και την απλότητα της πανκ μουσικής.
Αναβίωση γνώρισε το πανκ τα τελευταία χρόνια, με ποπ-πανκ συγκροτήματα όπως οι Green Day, οι Blink-182, οι Sum 41, οι All Time Low και οι Offspring, που ηχητικά προσεγγίζουν το πανκ της δεκαετίας του ’70, δεν αντιπροσωπεύουν όμως κοινωνικά το κλίμα της πρώτης σκηνής της εποχής εκείνης. Από τις σύγχρονες mainstream πανκ (ποπ-πανκ) μπάντες λείπει συχνά το πολιτικό και κοινωνικό μήνυμα· η στάση τους θεωρείται ξένη ως προς το αυθεντικό ύφος και την αντιεμπορική στάση του πανκ.
Ελληνικό πανκ
Η ελληνική πανκ ροκ σκηνή ήταν μικρή αλλά δραστήρια στην Αθήνα, ξεκινώντας από τα πρώτα χρόνια της δεκαετίας του ’80. Μπάντες όπως οι Αδιέξοδο, οι Γενιά του Χάους, οι Stress, οι Panx Romana και οι Ex-humans δημιούργησαν έναν πυρήνα από μπάντες με φιλικές μεταξύ τους σχέσεις, που έδιναν συναυλίες μαζί, στις ίδιες τοποθεσίες.
Όπως και αλλού, το πανκ υιοθετήθηκε ως υποκουλτούρα και τρόπος ζωής από διαφορετικά άτομα και ομάδες· το κοινό στοιχείο ήταν η νεανική οργή και ο χλευασμός του κατεστημένου, αλλά και το πάθος για ελευθερία, η αντίθεση στις προκαταλήψεις, τον ρατσισμό και τον εθνικισμό. Περί τα μέσα της δεκαετίας, η Θεσσαλονίκη ανέδειξε κι αυτή μια δραστήρια σκηνή, με συγκροτήματα όπως οι Γκούλαγκ, οι Εκτός Ελέγχου και οι Γκρόβερ.
Πολλά νεότερα πανκ και hardcore συγκροτήματα, όπως οι «Ναυτία» ή οι «Ξεχασμένη Προφητεία», υιοθέτησαν την πρακτική της αυτοδιαχείρισης μετά το 1990, και σταδιακά δημιουργήθηκε ένα δίκτυο αυτοδιαχειριζόμενων χώρων και ομάδων που στήριξαν και στηρίχτηκαν από τα συγκροτήματα αυτά — όπως οι καταλήψεις «Villa Amalias» και «Λέλας Καραγιάννη» στην Αθήνα και η «Villa Varvaras» στη Θεσσαλονίκη. Το πανκ, το hardcore και το crust (μετεξέλιξη του πανκ όταν αναμείχθηκε με το metal και το hardcore) δεν είναι βέβαια τα μόνα μουσικά ιδιώματα της αυτοδιαχειριζόμενης σκηνής, ειδικά τα τελευταία χρόνια.
Οι σύγχρονες πανκ μπάντες σπάνια κατάφεραν να δημιουργήσουν σκηνή με συνέχεια, σε αντίθεση με την αυτοοργανωμένη μουσική σκηνή που, αν και οι μπάντες ήταν συχνά βραχύβιες, κατόρθωσε να επιζήσει μέχρι σήμερα. Σε κάποιες περιπτώσεις, μια μπάντα κατάφερε να γίνει ιδιαίτερα γνωστή, δημιουργώντας φανατικούς οπαδούς, όπως συνέβη στην περίπτωση των Αντίδραση ή των Ομίχλη. Λίγες προσπάθειες έχουν γίνει για την καταγραφή της ιστορίας του ελληνικού πανκ — μία από αυτές ήταν μια μπροσούρα της Αναρχικής Αρχειοθήκης, ενώ άλλες προσπάθειες γίνονται τα τελευταία χρόνια από webzines που έχουν συγκεντρώσει αρκετό υλικό.
Είδη πανκ
Το πανκ χωρίζεται σε διάφορα είδη, που μεταξύ τους έχουν κυρίως ιδεολογικές διαφορές και διαφορές στους στίχους και στον ήχο:
- Χάος Πανκ: μιλάει κυρίως για την κατανάλωση αλκοολούχων ποτών (συνήθως μπύρας) και καταστροφές.
- Oi! Πανκ: κύριο θέμα του είναι η ενότητα πανκ και σκίνχεντ, καθώς και η φτώχεια και το ποδόσφαιρο.
- Αναρχο-πανκ: στηρίζεται στην αναρχική ιδεολογία· πιο πλούσιο σε στίχους από τα άλλα είδη, θίγει θέματα όπως η εξουσία, η ισότητα των φύλων, ο φασισμός, ο ρατσισμός, τα δικαιώματα των ζώων, η αστυνομική βία και η παγκόσμια ειρήνη.
- Celtic Punk: πανκ σε συνδυασμό με την κελτική μουσική.
Στυλ και ενδυμασία
Το πανκ στυλ, από τις απαρχές του τη δεκαετία του 1970 (Ramones), είχε στόχο να προκαλεί την κοινή γνώμη. Τ-shirt με προσβλητικές στάμπες και αντιφασιστικά σύμβολα ήταν πολύ διαδεδομένα στα αρχικά κύματα του πανκ. Τα μαλλιά ήταν φτιαγμένα για να φαίνονται ατημέλητα, σε αντίθεση με τις προηγούμενες εποχές, και βαμμένα σε αφύσικα χρώματα (πράσινο, έντονο κόκκινο, μωβ). Επίσης διαδεδομένα ήταν τα δικτυωτά καλσόν (συχνά σχισμένα) και τα περικάρπια και οι παραμάνες με καρφιά, πάνω στα ρούχα ή σαν σκουλαρίκια. Στα πρώτα χρόνια του πανκ, άντρες και γυναίκες φορούσαν βαρύ eyeliner.
